Naar een nieuwe visie op participatie

De omstandigheden op de arbeidsmarkt zijn taai. Tegenover elke vacature staan minimaal zeven werkzoekenden. Aan de onderkant van de arbeidsmarkt zullen door o.a. robotisering en het vertrek van laaggeschoold werk naar andere landen de komende jaren nog meer banen verdwijnen. En juist de meest kwetsbare mensen op de arbeidsmarkt zijn op deze banen aangewezen om mee te kunnen doen. Tijd dus om de bakens te verzetten en naar nieuwe wegen te zoeken om iedereen naar vermogen te laten meedoen.

Waar we jarenlang hebben ingezet om zoveel mogelijk mensen te matchen met beschikbare vacatures, groeit het besef dat we grote groepen daar niet mee helpen. We moeten met elkaar de verantwoordelijkheid nemen voor die inwoners die willen en kunnen meedoen, maar dat niet kunnen zonder ondersteuning, en/of voor wie op de arbeidsmarkt geen plaats lijkt te zijn. Dat doen we door echte aandacht voor wat iemand wil en kan. Door te kijken naar wat iemand nodig heeft om zich vanuit talent en betrokkenheid te kunnen ontplooien en door ondersteuning te bieden bij het durven doen. Maar ook door als werkgevers, maatschappelijke instellingen, overheid en burgers met elkaar meer participatiemogelijkheden te creëren. Met als resultaat dat zoveel mogelijk mensen meedoen naar vermogen en op eigen wijze. Dat is volgens ons de kern van de invoering van de Participatiewet en van de transformatie in het sociaal domein.

De afgelopen jaren hebben rijk en gemeenten al hun inspanningen erop gericht zoveel mogelijk mensen op de arbeidsmarkt te krijgen. Ondersteuning werd vooral geboden aan mensen die binnen korte tijd aan het werk konden. Logisch, want dit leidde direct tot een beperking van de uitkeringslast en het gericht besteden van re-integratiemiddelen. Maar heel veel mensen vielen hierdoor ook buiten de boot getuige de grote aantallen werkzoekenden die langdurig in de bijstand en Wajong zitten.  De transformatie van het sociaal domein heeft als doel om iedereen te laten meedoen naar vermogen. Wil deze transformatie slagen dan moeten we de blik verbreden naar iedereen met een korte afstand of grote afstand tot de arbeidsmarkt.

De mogelijkheden van mensen die aan de kant staan zijn  onvoldoende in beeld bij de gemeenten die hiervoor verantwoordelijk zijn. Ze moeten daarom opnieuw in beeld gebracht worden en in beeld blijven. Zodat zichtbaar wordt waar ontwikkeling is en mensen talenten die ze hebben ook kunnen benutten. Integraal kijken, denken en werken is daarbij het uitgangspunt. En onderzoeken wat mensen kunnen, durven en willen. Iedereen die ondersteuning nodig heeft, moet geholpen worden om een eigen plan van aanpak op te stellen. Met als doel om zoveel mogelijk maatschappelijk zelfredzaam te zijn en zich te ontwikkelen. Om het plan te realiseren zijn inspanningen van werkgevers, uitzendbureaus, zorg- en welzijnsorganisaties en bewonersinitiatieven nodig.

Met deze aanpak zien gemeenten hun investeringen niet direct terug in het terugdringen van de uitkeringslast. Maar wel in maatschappelijk rendement. En dat verdient evenveel waardering als ‘financieel’ rendement. Iedereen kan een waardevolle bijdrage leveren aan de samenleving, ook de meest kwetsbaren. En daarmee leveren ze ook een bijdrage aan hun eigen ontwikkeling en aan hun eigen welbevinden. Zo investeren we in het vergroten van de maatschappelijke baten op lange termijn.

Het creëren van (betaalde) participatiemogelijkheden blijft onveranderd de belangrijkste opgave. Daarvoor moeten werkgevers, maatschappelijke instellingen en overheden instrumenten hebben om meer mensen in hun organisatie op te nemen en moeten we sociaal ondernemerschap stimuleren. Dat vraagt niet alleen om praktische of financiële aanpassingen maar ook of juist vooral om een verandering in houding en gedrag ten aanzien van iedereen die nu aan de kant staat. We zijn van mening dat we meer oog moeten hebben voor de unieke kwaliteiten van anderen, ook als die afwijkend zijn aan die van ons. Alleen zo geven we de participatiesamenleving samen echt vorm en maken we de transitie naar een inclusieve samenleving.